.webp)
Drętwienie palców, mrowienie dłoni, uczucie „przechodzenia prądu”, osłabienie chwytu czy wybudzające w nocy cierpnięcie ręki to objawy, z którymi pacjenci dość często zgłaszają się do neurologa. Część z nich od razu podejrzewa zespół cieśni nadgarstka, jednak nie każde drętwienie dłoni oznacza ten sam problem.
W swojej praktyce zwracam szczególną uwagę na to, które palce drętwieją, kiedy pojawiają się dolegliwości, co je nasila i czy towarzyszy im osłabienie ręki. Lokalizacja objawów może bowiem wskazywać, którego nerwu dotyczy problem.
Jednym z badań, które pozwalają bardziej precyzyjnie ocenić funkcjonowanie nerwu, jest neurofizjologiczne określane jako EMG. Składa się ono faktycznie z badania elektroneurograficznego (ENG) oraz elektromiograficznego (EMG), które polega na wbiciu igły w wybrane mięśnie, co pozwala określić przyczyną ich uszkodzenia – neurogenne (uszkodzenie związane z uszkodzeniem układu nerwowego) oraz miogenne (wskazujące na choroby mięśni tzw. miopatie).
W OpenMed Centrum Medyczne w Płocku wykonuję badania EMG w diagnostyce dwóch częstych neuropatii kończyny górnej: zespołu cieśni nadgarstka oraz neuropatii nerwu łokciowego w rowku nerwu łokciowego.
Co sprawdzam podczas badania ENG?
Badanie pozwala ocenić sposób przewodzenia impulsów elektrycznych przez określony nerw. W zależności od objawów pacjenta badam przede wszystkim nerw pośrodkowy, gdy podejrzewam zespół cieśni nadgarstka albo nerw łokciowy, jeśli charakter dolegliwości sugeruje jego neuropatię w okolicy łokcia.
Dzięki temu mogę sprawdzić, czy przewodnictwo nerwowe jest prawidłowe, czy też występują zaburzenia mogące świadczyć o ucisku lub uszkodzeniu nerwu. Sam wynik EMG nie powinien być jednak analizowany w oderwaniu od pacjenta. Zawsze odnoszę go do zgłaszanych objawów i badania neurologicznego.
Zespół cieśni nadgarstka – kiedy warto pomyśleć o ENG?
Zespół cieśni nadgarstka jest związany z uciskiem nerwu pośrodkowego podczas jego przebiegu przez kanał nadgarstka. Pacjenci najczęściej zgłaszają:
- drętwienie i mrowienie palców dłoni,
- szczególnie kciuka, palca wskazującego i środkowego,
- nasilanie dolegliwości w nocy,
- wybudzanie się z powodu drętwienia ręki,
- potrzebę potrząsania dłonią, aby zmniejszyć objawy,
- osłabienie chwytu,
- trudności z wykonywaniem precyzyjnych czynności.
Często słyszę w gabinecie, że pacjent budzi się w nocy z tzw. martwą ręką, musi ją opuścić w dół albo przez chwilę nią potrząsać. Inni zauważają drętwienie podczas prowadzenia samochodu, trzymania telefonu czy długotrwałej pracy przy komputerze. Takie objawy mogą sugerować zespół cieśni nadgarstka, ale wymagają odpowiedniej oceny.
Co pokazuje ENG w zespole cieśni nadgarstka?
Podczas badania sprawdzam przewodnictwo nerwu pośrodkowego i oceniam, czy w obrębie nadgarstka występują cechy jego ucisku. Badanie pomaga odpowiedzieć na dwa ważne pytania:
- czy objawy rzeczywiście wynikają z zaburzenia funkcji nerwu pośrodkowe
- jak nasilone są te zaburzenia?
Ma to znaczenie przy planowaniu dalszego postępowania. Inaczej podchodzimy do pacjenta z niewielkimi zaburzeniami przewodnictwa, a inaczej do osoby, u której występują już bardziej zaawansowane zmiany i narastające osłabienie ręki.
Dlatego EMG nie wykonuję dla samego wyniku. Badanie powinno pomóc w podjęciu dalszej decyzji diagnostycznej lub terapeutycznej.
Nie każde drętwienie ręki oznacza cieśń nadgarstka
To jedna z rzeczy, które często wyjaśniam pacjentom.
Jeżeli drętwienie dotyczy przede wszystkim małego palca oraz części palca serdecznego, przyczyna może być związana nie z nerwem pośrodkowym, lecz z nerwem łokciowym.
Nerw łokciowy przebiega bardzo powierzchownie po wewnętrznej stronie łokcia. To właśnie jego chwilowe podrażnienie odpowiada za charakterystyczne uczucie „prądu” po przypadkowym uderzeniu łokciem.
Problem pojawia się wtedy, kiedy nerw jest uciskany lub drażniony przewlekle.
Jak może objawiać się neuropatia nerwu łokciowego?
Pacjenci mogą odczuwać:
- drętwienie małego palca,
- mrowienie małego palca i części palca serdecznego,
- pogorszenie czucia w tej części dłoni,
- nasilanie objawów podczas długiego zginania łokcia,
- nocne drętwienie ręki,
- osłabienie chwytu,
- trudność w wykonywaniu precyzyjnych ruchów palcami.
Część pacjentów zauważa, że objawy pojawiają się szczególnie podczas rozmowy przez telefon, pracy przy biurku, prowadzenia samochodu czy spania ze zgiętą ręką.
W bardziej zaawansowanej neuropatii mogą pojawić się również zaburzenia sprawności mięśni dłoni.
Co oceniam podczas EMG nerwu łokciowego?
Badanie pozwala mi ocenić przewodnictwo nerwu łokciowego ze szczególnym uwzględnieniem jego przebiegu w okolicy łokcia. Sprawdzam, czy w badanym odcinku pojawiają się zaburzenia przewodzenia mogące odpowiadać za objawy pacjenta.
To ważne, ponieważ samo drętwienie małego palca nie jest jeszcze rozpoznaniem neuropatii nerwu łokciowego. Wynik EMG powinien być zestawiony z wywiadem oraz badaniem neurologicznym.
Które palce drętwieją? To ważna informacja dla neurologa
Jednym z pierwszych pytań, jakie zadaję pacjentowi z drętwieniem dłoni, jest:
które dokładnie palce drętwieją?
W dużym uproszczeniu:
- drętwienie kciuka, palca wskazującego i środkowego może wskazywać na problem dotyczący nerwu pośrodkowego i zespołu cieśni nadgarstka,
- drętwienie małego palca i części palca serdecznego częściej kieruje uwagę na nerw łokciowy.
Nie zawsze przebiega to jednak książkowo. Objawy mogą się nakładać, pacjenci różnie je odczuwają i opisują, a przyczyna drętwienia może znajdować się także poza samą dłonią. Dlatego lokalizacja objawów jest ważną wskazówką, ale nie zastępuje diagnostyki.
Jak przebiega badanie EMG?
Podczas wykonywanego przeze mnie badania na skórze umieszczam elektrody, a następnie w odpowiednich miejscach pobudzam badany nerw krótkimi impulsami elektrycznymi.
Aparatura rejestruje odpowiedź nerwu i pozwala zmierzyć parametry jego przewodnictwa. Dzięki temu mogę ocenić, czy sygnał przechodzi prawidłowo przez określony odcinek nerwu oraz czy występuje miejsce, w którym przewodnictwo jest zaburzone.
Badanie może być odczuwane jako nieprzyjemne ze względu na krótkie impulsy elektryczne, jednak poszczególne stymulacje trwają bardzo krótko.
Czy do EMG trzeba się przygotować?
Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Proszę jednak pacjentów, żeby w dniu badania:
- nie stosowali na dłonie i przedramiona kremów, balsamów ani tłustych kosmetyków,
- założyli ubranie umożliwiające łatwe odsłonięcie dłoni, przedramienia i okolicy łokcia,
- zabrali dotychczasową dokumentację medyczną dotyczącą dolegliwości,
- poinformowali mnie o ważnych chorobach i stosowanych lekach.
Przed rozpoczęciem badania warto również poinformować lekarza o wszczepionym rozruszniku serca, kardiowerterze-defibrylatorze lub innym urządzeniu elektronicznym.
Czy przed badaniem EMG potrzebna jest konsultacja neurologiczna?
Nie w każdej sytuacji. Jeżeli pacjent ma już rozpoznane podejrzenie konkretnej neuropatii i otrzymał zalecenie wykonania np. EMG w kierunku zespołu cieśni nadgarstka, może zgłosić się na odpowiednie badanie. Jeżeli jednak przyczyna drętwienia nie została wcześniej określona, konsultacja neurologiczna może być dobrym pierwszym krokiem.
Zdarza się, że pacjent zgłasza się przekonany, że ma cieśń nadgarstka, podczas gdy rozmieszczenie dolegliwości i badanie wskazują, że należy szukać problemu gdzie indziej. W diagnostyce neurologicznej ważne jest więc nie tylko wykonanie badania, ale przede wszystkim zadanie właściwego pytania diagnostycznego.
Kiedy z drętwieniem ręki nie warto dłużej czekać?
Krótkotrwałe zdrętwienie ręki po spaniu w niewygodnej pozycji nie musi oznaczać choroby. Inaczej traktuję objawy, które:
- systematycznie powracają,
- wybudzają pacjenta w nocy,
- pojawiają się coraz częściej,
- utrzymują się również w ciągu dnia,
- stale dotyczą tych samych palców,
- powodują osłabienie chwytu,
- wiążą się z wypadaniem przedmiotów z dłoni,
- prowadzą do zauważalnego pogorszenia sprawności ręki.
Szczególnie pojawienie się osłabienia siły mięśniowej powinno skłonić do diagnostyki, ponieważ może oznaczać bardziej zaawansowane zaburzenie funkcji nerwu.
Podsumowanie neurologa
W gabinecie często spotykam pacjentów, którzy przez wiele miesięcy bagatelizowali drętwienie dłoni, zakładając, że „pewnie samo przejdzie”. Niekiedy rzeczywiście są to przejściowe dolegliwości, ale powtarzające się drętwienie tych samych palców, nocne wybudzenia czy osłabienie chwytu mogą świadczyć o neuropatii nerwu obwodowego.
Przy podejrzeniu zespołu cieśni nadgarstka badam funkcjonowanie nerwu pośrodkowego, natomiast przy objawach sugerujących neuropatię nerwu łokciowego oceniam przewodnictwo nerwu łokciowego w okolicy łokcia.
EMG pomaga odpowiedzieć na pytanie, czy badany nerw rzeczywiście funkcjonuje nieprawidłowo i jak nasilone są zaburzenia. Zawsze jednak traktuję wynik badania jako element większej całości. Najważniejsze jest zestawienie objawów pacjenta, badania neurologicznego oraz wyniku EMG. Dopiero wtedy możemy zdecydować, jakie powinno być dalsze postępowanie.
FAQ – badanie EMG
Czy EMG może potwierdzić zespół cieśni nadgarstka? Badanie przewodnictwa nerwowego pomaga potwierdzić zaburzenie funkcji nerwu pośrodkowego w obrębie kanału nadgarstka oraz ocenić jego nasilenie.
Czy drętwienie małego palca może być związane z nerwem łokciowym? Tak. Drętwienie małego palca i części palca serdecznego może wskazywać na problem dotyczący nerwu łokciowego. W diagnostyce pomocne jest badanie przewodnictwa tego nerwu.
Czy zawsze trzeba badać obie ręce? Nie. Zakres badania zależy od objawów. Przy dolegliwościach jednostronnych może wystarczyć badanie jednej kończyny, natomiast przy objawach dotyczących obu rąk można wykonać badanie obustronne.
Czy EMG boli? Badanie wiąże się z odczuwaniem krótkich impulsów elektrycznych. Mogą być nieprzyjemne, ale pojedyncza stymulacja trwa bardzo krótko.
Czy po badaniu można normalnie funkcjonować? Tak. Po zakończeniu badania pacjent może zazwyczaj wrócić do codziennych aktywności.
Czy wynik EMG wystarcza do postawienia diagnozy? Nie zawsze. Wynik powinien być interpretowany razem z objawami pacjenta i badaniem neurologicznym.
