Borelioza budzi wiele pytań i obaw. Wśród nich jedno powraca szczególnie często: czy można zarazić się boreliozą od drugiego człowieka przez bliski kontakt, wspólne mieszkanie, pocałunek albo relację intymną? Wokół tej choroby narosło wiele mitów, dlatego warto uporządkować fakty i wyjaśnić, w jaki sposób rzeczywiście dochodzi do zakażenia.
Co to jest borelioza i jak dochodzi do zakażenia?
Borelioza, nazywana również chorobą z Lyme, jest bakteryjną chorobą zakaźną wywoływaną przez krętki z rodzaju Borrelia. W warunkach europejskich najczęściej są to Borrelia burgdorferi, Borrelia afzelii oraz Borrelia garinii.
Krętki Borrelia i rola kleszczy jako wektorów
Do zakażenia dochodzi wyłącznie poprzez ukąszenie zakażonego kleszcza. Kleszcz pełni rolę wektora i przenosi bakterię z rezerwuaru zwierzęcego na człowieka. Krętki znajdują się w przewodzie pokarmowym pasożyta i w trakcie żerowania mogą przedostać się do organizmu.
Ryzyko zakażenia rośnie wraz z czasem pozostawania kleszcza w skórze. Dlatego szybkie i prawidłowe usunięcie pasożyta ma istotne znaczenie w ograniczaniu ryzyka rozwoju choroby.
Fazy choroby – rumień wędrujący, stadium wczesne i późne
Najbardziej charakterystycznym objawem wczesnej boreliozy jest rumień wędrujący, powiększający się, zaczerwieniony okrąg w miejscu ukłucia. Może mu towarzyszyć stan podgorączkowy, osłabienie, bóle mięśni i głowy.
W stadium wczesnym rozsianym mogą pojawić się objawy neurologiczne, zaburzenia rytmu serca lub bóle stawów. Stadium późne wiąże się z przewlekłym zapaleniem stawów, zmianami skórnymi oraz objawami neuroboreliozy. Wczesne rozpoznanie znacząco zmniejsza ryzyko powikłań.
Czy borelioza jest zaraźliwa? – fakty i mity
To najważniejsza kwestia z punktu widzenia kontaktów międzyludzkich.
Borelioza nie przenosi się z człowieka na człowieka w codziennych sytuacjach. Nie można zarazić się poprzez dotyk, korzystanie z tych samych przedmiotów, wspólne mieszkanie czy przebywanie w jednym pomieszczeniu.
Dlaczego nie można zarazić się od człowieka?
Krętki Borrelia nie są przenoszone drogą kropelkową ani przez kontakt bezpośredni. Do zakażenia potrzebny jest wektor, czyli zakażony kleszcz. Obecność bakterii w organizmie chorej osoby nie stanowi zagrożenia dla domowników ani partnera.
Borelioza w ciąży i podczas karmienia piersią
Zakażenie w czasie ciąży wymaga leczenia, ponieważ bakteria może przenikać przez łożysko. Właściwie prowadzona antybiotykoterapia znacząco zmniejsza ryzyko powikłań u płodu. Nie ma dowodów potwierdzających przenoszenie krętka Borelii przez karmienie piersią.
Transmisja płciowa i transfuzja – czy borelioza przenosi się drogą płciową?
Nie potwierdzono, aby borelioza była chorobą przenoszoną drogą płciową. Doniesienia sugerujące taką możliwość nie znalazły jednoznacznego potwierdzenia w badaniach klinicznych. Ryzyko przeniesienia choroby poprzez transfuzję krwi uznaje się za skrajnie niskie.
Diagnostyka boreliozy – jak wygląda diagnozowanie?
Rozpoznanie boreliozy opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym. W przypadku typowego rumienia wędrującego leczenie wdraża się bez konieczności wykonywania badań serologicznych.
Badania serologiczne – ELISA i Western blot
W późniejszych stadiach choroby wykonuje się badania przeciwciał. Test ELISA stanowi pierwszy etap diagnostyki, a dodatni wynik potwierdza się testem Western Blot. Wyniki należy interpretować w kontekście objawów i czasu od zakażenia.
Inne testy – PCR i koinfekcje
W wybranych, rzadkich sytuacjach wykorzystuje się badania PCR oraz diagnostykę w kierunku innych chorób odkleszczowych, takich jak babeszjoza czy anaplazmoza. W OpenMed diagnostyka prowadzona jest zgodnie z aktualnymi rekomendacjami i dostosowana do sytuacji klinicznej pacjenta.
Leczenie i rokowanie w przypadku zakażenia boreliozą
Podstawą leczenia boreliozy jest odpowiednio dobrana antybiotykoterapia. Wybór leku oraz długość leczenia zależą od stadium choroby i zajętych narządów.
We wczesnym stadium terapia trwa zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu dni i w większości przypadków prowadzi do całkowitego wyleczenia. W postaciach późnych leczenie bywa bardziej złożone i może wymagać dodatkowego wsparcia objawowego oraz rehabilitacji.
Rokowanie przy wczesnym rozpoznaniu jest dobre.
Zobacz: e-Recepta online na boreliozę
Profilaktyka ukąszeń kleszczy
Ponieważ do zakażenia dochodzi wyłącznie poprzez pokąsanie przez zakażonego kleszcza, zapobieganie boreliozie polega przede wszystkim na ograniczaniu ryzyka kontaktu z tym pasożytem. W ostatnich latach sezon aktywności kleszczy wydłużył się, występując nie tylko latem, ale także wczesną wiosną i jesienią.
Ryzyko ekspozycji dotyczy nie tylko lasów. Kleszcze spotykane są w parkach miejskich, ogrodach i na działkach. Przebywają głównie w trawie i niskich krzewach, skąd łatwo przenoszą się na odzież lub skórę.
Sprawdź nasz artykuł: Choroby odkleszczowe i profilaktyka postępowania po ugryzieniu
Ochrona podczas spacerów i pracy w ogrodzie
Podczas pobytu na terenach zielonych warto nosić odzież w jasnych kolorach zakrywającą nogi i ramiona oraz stosować repelenty, czyli preparaty odstraszające owady i pajęczaki, w tym kleszcze oraz komary. Po powrocie do domu należy dokładnie obejrzeć skórę, szczególnie w miejscach takich jak pachwiny, pachy, zgięcia kolan, łokci, okolice uszu i linia włosów.
Jak prawidłowo usuwać kleszcze?
Jeśli kleszcz zostanie zauważony, należy usunąć go jak najszybciej. Najlepiej użyć pęsety lub specjalnego przyrządu, chwytając pasożyta jak najbliżej skóry i wyciągając go zdecydowanym ruchem. Nie należy smarować kleszcza tłuszczem ani alkoholem przed usunięciem.
Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu
Warto pamiętać, że szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu nie chroni przed boreliozą. Są to dwie różne choroby wywoływane przez odmienne patogeny. Szczepienie zabezpiecza wyłącznie przed wirusem KZM.
Najczęstsze pytania dotyczące boreliozy
Pacjenci najczęściej pytają, czy można zarazić się boreliozą od chorego partnera, czy wspólne mieszkanie stanowi zagrożenie oraz czy dzieci osoby chorej są w grupie ryzyka. Odpowiedź pozostaje jednoznaczna: bez udziału kleszcza do zakażenia nie dochodzi.
Co warto zapamiętać?
Jako doświadczony lekarz chorób zakaźnych często spotykam się z obawami pacjentów, że borelioza może być chorobą zaraźliwą w codziennych kontaktach. Chcę jasno podkreślić, że nie przenosi się ona między ludźmi. Do zakażenia dochodzi wyłącznie poprzez pokąsanie zakażonego kleszcza.
W swojej praktyce widzę, jak duże znaczenie ma szybkie rozpoznanie rumienia wędrującego i właściwie dobrana antybiotykoterapia. W OpenMed prowadzimy diagnostykę i leczenie boreliozy zgodnie z aktualnymi standardami medycznymi. Jeżeli po pokąsaniu kleszcza pojawiają się niepokojące objawy lub wątpliwości co do dalszego postępowania, warto zgłosić się na konsultację, bowiem wczesne działanie pozwala uniknąć powikłań i zapewnia bardzo dobre rokowanie.
