Ból podczas współżycia jest problemem częstszym niż mogłoby się wydawać. W gabinecie spotykam pacjentki, które przez wiele miesięcy próbują go ignorować, ograniczają współżycie albo uznają, że „widocznie tak już musi być”. Nie musi!
Bolesne współżycie ma w medycynie swoją nazwę – dyspareunia, czyli ból pojawiający się podczas lub po stosunku. Może występować przy rozpoczęciu penetracji, dopiero przy głębszym współżyciu albo utrzymywać się jeszcze po jego zakończeniu.
Najważniejsze jest ustalenie, gdzie dokładnie pojawia się ból, kiedy się zaczyna i czy towarzyszą mu inne objawy. Przyczyny mogą być bardzo różne, od suchości pochwy czy infekcji po nadmierne napięcie mięśni dna miednicy, endometriozę lub inne choroby ginekologiczne.
Gdzie boli – przy wejściu do pochwy czy głębiej?
To jedno z pierwszych pytań, które zadaję pacjentce. Ból odczuwany przy wejściu do pochwy częściej wiąże się z suchością błony śluzowej, infekcją, podrażnieniem, nadmiernym napięciem mięśni dna miednicy, wulwodynią albo zmianami w obrębie sromu.
Jeżeli natomiast ból pojawia się głęboko w podbrzuszu przy penetracji, częściej biorę pod uwagę endometriozę, torbiele jajnika, zrosty, niektóre mięśniaki albo przebyte stany zapalne. Dlatego samo stwierdzenie „boli mnie podczas seksu” jest dopiero początkiem diagnostyki.
Suchość pochwy – jedna z częstszych przyczyn bólu w czasie stosunku
Zbyt małe nawilżenie pochwy może powodować pieczenie, szczypanie, uczucie tarcia i ból podczas penetracji. Suchość nie dotyczy wyłącznie kobiet po menopauzie. Może pojawić się również po porodzie, podczas karmienia piersią, przy zmianach hormonalnych, stosowaniu niektórych leków lub metod antykoncepcji.
Jeżeli problem występuje sporadycznie, pomocny może być odpowiednio dobrany preparat nawilżający lub żel ułatwiający współżycie. Jeśli jednak suchość regularnie powraca albo towarzyszą jej inne dolegliwości, warto ustalić przyczynę.
Infekcja także może powodować ból podczas stosunku seksualnego
Stan zapalny pochwy lub sromu sprawia, że tkanki stają się bardziej wrażliwe. Jeżeli oprócz bólu występują upławy, świąd, pieczenie, nieprzyjemny zapach wydzieliny albo ból przy oddawaniu moczu, trzeba brać pod uwagę infekcję grzybiczą, bakteryjną lub zakażenie przenoszone drogą płciową.
W takiej sytuacji nie zalecam leczenia „w ciemno” preparatami przeciwgrzybiczymi. Objawy różnych infekcji mogą być do siebie podobne, a leczenie powinno wynikać z właściwego rozpoznania.
Kiedy problemem są mięśnie dna miednicy?
U części kobiet źródłem bólu jest nadmierne napięcie mięśni dna miednicy. Pacjentka może odczuwać ból lub pieczenie przy próbie penetracji, mieć trudność z użyciem tamponu albo źle tolerować badanie ginekologiczne.
W części przypadków mówimy o pochwicy, czyli mimowolnym napięciu mięśni utrudniającym lub uniemożliwiającym penetrację. Często powstaje wtedy błędne koło: ból wywołuje lęk przed kolejnym zbliżeniem, lęk zwiększa napięcie mięśni, a napięcie dodatkowo nasila ból. W takich sytuacjach bardzo pomocna może być fizjoterapia uroginekologiczna.
Jeżeli ból wiąże się z nadmiernym napięciem mięśni, więcej o jego mechanizmie i możliwościach terapii wyjaśnia mgr Agata Nagórska, fizjoterapeutka uroginekologiczna OpenMed, w artykule „Bolesne współżycie a napięcie mięśni dna miednicy – jak pomaga fizjoterapia uroginekologiczna?”.
Wulwodynia – ból mimo braku widocznych zmian
Zdarza się, że kobieta odczuwa przewlekłe pieczenie, kłucie lub nadwrażliwość sromu, mimo że nie stwierdzamy infekcji ani innych widocznych zmian. Jedną z możliwych przyczyn jest wtedy wulwodynia, czyli przewlekły ból sromu.
Dolegliwości mogą pojawiać się samoistnie albo dopiero podczas dotyku, stosunku, użycia tamponu czy badania ginekologicznego. Rozpoznanie wymaga wykluczenia innych przyczyn. To ważne, ponieważ część pacjentek przez długi czas jest leczona z powodu nawracających „infekcji”, których badania nie potwierdzają.
Endometrioza a głęboki ból podczas stosunku
Jeżeli pacjentka odczuwa ból głęboko w podbrzuszu, zawsze pytam również o miesiączki. Jeśli współistnieją bardzo bolesne miesiączki, ból przy wypróżnianiu, przewlekły ból miednicy albo trudności z zajściem w ciążę, trzeba brać pod uwagę endometriozę.
W tej chorobie tkanka podobna do błony śluzowej macicy występuje poza jej jamą i może powodować przewlekły stan zapalny, zrosty oraz ból. Głęboki ból podczas współżycia może być jednym z objawów endometriozy, ale nie jest dla niej charakterystyczny wyłącznie. Dlatego potrzebne jest badanie ginekologiczne, a często także odpowiednio wykonane badanie ultrasonograficzne.
Inne przyczyny bólu głębokiego
Głęboki ból podczas stosunku może mieć również związek z torbielą jajnika, niektórymi mięśniakami, zrostami po operacjach czy przebytymi stanami zapalnymi.
W diagnostyce znaczenie mają dodatkowe objawy, takie jak uczucie ciężaru w podbrzuszu, nieprawidłowe krwawienia, przewlekły ból miednicy czy nasilone dolegliwości miesiączkowe.
Ból po porodzie i w okresie menopauzy
Po porodzie ból może wynikać z gojącej się blizny, wcześniejszego nacięcia lub pęknięcia krocza, suchości związanej z karmieniem piersią albo napięcia mięśni dna miednicy. Jeżeli dolegliwości utrzymują się mimo zagojenia tkanek, warto je skonsultować. Czasem bardzo dobre efekty daje połączenie leczenia ginekologicznego z fizjoterapią uroginekologiczną.
Inna częsta sytuacja dotyczy kobiet w okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie. Spadek poziomu estrogenów powoduje, że błona śluzowa pochwy staje się cieńsza, bardziej sucha i mniej elastyczna. Może to prowadzić do bólu podczas współżycia, pieczenia i większej podatności na podrażnienia. W zależności od sytuacji stosujemy preparaty nawilżające, regenerujące, a u części pacjentek także miejscowe leczenie hormonalne.
Czy stres może nasilać ból?
Może, ale nie oznacza to, że ból jest tylko w głowie. Jeżeli kobieta spodziewa się, że stosunek będzie bolesny, organizm może reagować automatycznym napięciem mięśni dna miednicy. To dodatkowo nasila dolegliwości i utrwala problem.
Na ból mogą wpływać także stres, trudne doświadczenia seksualne czy napięcie w relacji. Zanim jednak uznamy je za główną przyczynę, warto wykluczyć problem ginekologiczny lub inny problem zdrowotny.
Jak wygląda diagnostyka?
Zaczynam od dokładnego wywiadu. Pytam, od kiedy występuje ból, czy pojawił się od początku aktywności seksualnej, czy dopiero później, gdzie dokładnie jest odczuwany i czy występuje przy każdym zbliżeniu.
Ważne są również informacje o miesiączkach, infekcjach, porodach, wcześniejszych operacjach, stosowanych lekach i ewentualnych dolegliwościach ze strony układu moczowego lub pokarmowego.
Następnie wykonuję badanie ginekologiczne. W zależności od objawów może być potrzebne także badanie ultrasonograficzne, badanie wydzieliny, diagnostyka infekcji przenoszonych drogą płciową albo ocena w kierunku endometriozy. Jeżeli podejrzewam nadmierne napięcie mięśni dna miednicy, pomocna może być również konsultacja fizjoterapeuty uroginekologicznego.
Jak leczy się ból podczas stosunku?
Nie istnieje jedna metoda leczenia odpowiednia dla każdej kobiety. Jeżeli problemem jest infekcja, leczymy infekcję. Jeśli suchość – poprawiamy nawilżenie i, jeżeli jest taka potrzeba, leczymy jej hormonalną przyczynę. Przy endometriozie postępowanie jest inne niż przy pochwicy czy wulwodynii.
W części przypadków najlepszy efekt daje połączenie leczenia ginekologicznego, fizjoterapii dna miednicy i – jeśli jest taka potrzeba – wsparcia seksuologa lub psychologa. Najważniejsze jest więc nie tylko pytanie „jak zmniejszyć ból?”, ale przede wszystkim: „dlaczego boli?”
Kiedy warto zgłosić się do ginekologa?
Jeżeli ból pojawił się jednorazowo i miał wyraźny związek np. z niedostatecznym nawilżeniem, nie musi oznaczać choroby. Warto jednak zgłosić się do ginekologa, gdy ból regularnie się powtarza, pojawił się nagle mimo wcześniejszego bezbolesnego współżycia, staje się coraz silniejszy albo zaczyna wpływać na życie intymne.
Konsultacji wymaga również ból połączony z krwawieniem po stosunku, nieprawidłowymi upławami, bardzo bolesnymi miesiączkami, przewlekłym bólem podbrzusza albo trudnością z penetracją.
Pilnej oceny wymaga nagły i bardzo silny ból podbrzusza, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu gorączka, omdlenie, nasilone krwawienie, nudności lub istnieje możliwość ciąży.
Podsumowanie od ginekologa
Kiedy pacjentka mówi mi: „od dawna boli, ale myślałam, że tak po prostu mam”, zawsze podkreślam, że bólu podczas stosunku nie powinno się uznawać za coś normalnego tylko dlatego, że trwa długo.
Czasem przyczyna okazuje się stosunkowo prosta – suchość pochwy, infekcja czy blizna po porodzie. Innym razem potrzebujemy szerszej diagnostyki w kierunku endometriozy, chorób sromu, zmian w miednicy albo nadmiernego napięcia mięśni dna miednicy.
Bardzo ważne jest określenie, gdzie dokładnie pojawia się ból, ponieważ dolegliwości przy wejściu do pochwy i ból odczuwany głęboko podczas penetracji często mają inne przyczyny. Najważniejsze jest jednak to, żeby o bólu powiedzieć lekarzowi wprost. Dla ginekologa jest to taki sam objaw jak ból miesiączkowy, krwawienie czy upławy – i tak właśnie powinien być traktowany.
FAQ – najczęstsze pytania o ból podczas stosunku
Czy ból podczas stosunku może być normalny?
Pojedynczy epizod dyskomfortu może zdarzyć się np. przy niedostatecznym nawilżeniu. Regularnie powtarzający się ból nie powinien jednak być traktowany jako norma.
Dlaczego boli mnie tylko przy głębokiej penetracji?
Taki ból może mieć związek m.in. z endometriozą, torbielą jajnika, zrostami albo innymi zmianami w obrębie miednicy. Warto omówić go z ginekologiem.
Dlaczego boli przy wejściu do pochwy?
Przyczyną może być suchość, infekcja, podrażnienie, nadmierne napięcie mięśni dna miednicy, pochwica, wulwodynia albo zmiany dermatologiczne sromu.
Czy brak nawilżenia oznacza brak podniecenia?
Nie. Suchość pochwy może mieć związek ze zmianami hormonalnymi, karmieniem piersią, menopauzą, przyjmowanymi lekami lub niektórymi metodami antykoncepcji.
Czy endometrioza może powodować ból podczas stosunku?
Tak. Szczególnie może powodować głęboki ból podczas penetracji, zwłaszcza jeśli jednocześnie występują bardzo bolesne miesiączki lub przewlekły ból miednicy.
Kiedy oprócz konsultacji ginekologicznej warto rozważyć fizjoterapię uroginekologiczną?
Gdy badanie i wywiad wskazują na nadmierne napięcie lub zaburzenie pracy mięśni dna miednicy, bolesność blizny poporodowej albo trudność z penetracją. Fizjoterapia może uzupełniać leczenie ginekologiczne, ale nie zastępuje diagnostyki przyczyn bólu.
Czy krwawienie po stosunku wymaga konsultacji?
Jeżeli się powtarza, zdecydowanie warto zgłosić się do ginekologa. Przyczyną może być podrażnienie, infekcja, zmiana na szyjce macicy albo inny problem wymagający oceny.
