Kołatanie serca to jedna z najczęstszych dolegliwości zgłaszanych w gabinecie lekarza rodzinnego i kardiologa. Część pacjentów opisuje je jako nagłe przyspieszenie tętna, inni jako uczucie „przeskakiwania” lub nierównej pracy serca. Zdarza się, że objaw pojawia się sporadycznie i szybko ustępuje. Bywa jednak pierwszym sygnałem poważniejszego zaburzenia rytmu serca.
Czym są zaburzenia rytmu serca (arytmia serca)?
Arytmia serca to nieprawidłowość w częstości lub regularności pracy serca. Może polegać na przyspieszeniu rytmu, jego zwolnieniu albo nieregularnych pobudzeniach. O istotności problemu decyduje nie tylko sam zapis EKG, lecz także objawy oraz choroby współistniejące.
Jak działa prawidłowy rytm serca
Serce pracuje dzięki precyzyjnie działającemu układowi elektrycznemu. Impuls powstaje w węźle zatokowym i rozchodzi się przez przedsionki do komór, wywołując ich skoordynowany skurcz. W warunkach spoczynku rytm wynosi zwykle 60–100 uderzeń na minutę i jest miarowy.
Ta synchronizacja jest niezwykle istotna dla prawidłowego przepływu krwi i dostarczania tlenu do narządów.
Co oznacza arytmia serca?
Arytmia oznacza zaburzenie tego mechanizmu. Może wynikać z nieprawidłowego powstawania impulsów albo z ich nieprawidłowego przewodzenia. Czasem jest zjawiskiem łagodnym i przemijającym, innym razem stanowi objaw choroby serca lub zaburzeń metabolicznych.
Odpowiedź na pytanie czy arytmia jest niebezpieczna zależy od jej rodzaju, czasu trwania oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
Objawy zaburzeń rytmu serca
Objawy arytmii serca nie zawsze są jednoznaczne. U części osób dolegliwości są wyraźne i niepokojące, u innych zaburzenie wykrywa się przypadkowo.
Kołatanie serca i uczucie nierównego bicia
Kołatanie serca to subiektywne odczucie zmienionej pracy serca. Pacjenci opisują je jako:
- szybkie bicie serca bez wysiłku,
- nieregularne uderzenia,
- pojedyncze mocniejsze skurcze,
- krótkie serie szybkiego rytmu.
Jeżeli epizod trwa kilka sekund i nie towarzyszą mu inne objawy, często ma charakter łagodny. Jeśli jednak napady są dłuższe, nawracające lub nasilające się, wskazana jest diagnostyka.
Zawroty głowy, duszność, osłabienie
Poważniejsze zaburzenia rytmu mogą prowadzić do zmniejszenia efektywności pompowania krwi. W takiej sytuacji pojawiają się:
- zawroty głowy,
- uczucie ciemności przed oczami,
- duszność,
- ucisk w klatce piersiowej,
- omdlenie.
Utrata przytomności w przebiegu arytmii zawsze wymaga pilnej oceny medycznej przez kardiologa.
Rodzaje arytmii serca
Rodzaje arytmii serca dzieli się w zależności od miejsca ich powstawania oraz mechanizmu.
Tachykardia i bradykardia
Tachykardia oznacza przyspieszoną pracę serca powyżej 100 uderzeń na minutę w spoczynku. Może być reakcją fizjologiczną na stres lub wysiłek, ale bywa też objawem choroby.
Bradykardia to rytm poniżej 60 uderzeń na minutę. U osób wytrenowanych może być wariantem normy. Jeżeli jednak powoduje osłabienie lub omdlenia, wymaga dalszej oceny.
Migotanie przedsionków
Migotanie przedsionków to najczęstsza utrwalona arytmia u dorosłych. W jej przebiegu przedsionki kurczą się w sposób chaotyczny, co prowadzi do nieregularnej pracy komór. Migotanie przedsionków objawy obejmują kołatanie serca, duszność, mniejszą tolerancję wysiłku i ogólne osłabienie. Ta arytmia zwiększa ryzyko udaru mózgu, dlatego wymaga oceny wskazań do leczenia przeciwzakrzepowego.
Inne zaburzenia rytmu serca
Do innych arytmii należą częstoskurcze nadkomorowe, komorowe, bloki przewodzenia czy pojedyncze dodatkowe pobudzenia. Ich znaczenie kliniczne jest zróżnicowane. W części przypadków wymagają jedynie obserwacji, w innych – leczenia inwazyjnego.
Przyczyny kołatania serca i arytmii
Przyczyny kołatania serca można podzielić na sercowe i pozasercowe.
Choroby serca
Zaburzenia rytmu często towarzyszą chorobie niedokrwiennej serca, nadciśnieniu tętniczemu, wadom zastawkowym, kardiomiopatiom czy stanom po zawale. Uszkodzona tkanka mięśnia sercowego sprzyja powstawaniu nieprawidłowych impulsów.
Styl życia, stres, leki
Arytmia może wystąpić również u osób bez rozpoznanej choroby serca. Nadmiar kofeiny, alkoholu, przewlekły stres, odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe, choroby tarczycy czy niektóre leki mogą prowokować epizody kołatania serca.
W takich sytuacjach eliminacja czynnika wywołującego często zmniejsza częstość epizodów.
Jak rozpoznać arytmię serca?
Rozpoznanie arytmii wymaga rejestracji pracy serca w czasie występowania objawów.
EKG i Holter EKG
Podstawą jest EKG spoczynkowe. Jeżeli zaburzenia mają charakter napadowy, wykonuje się Holter EKG, który rejestruje rytm przez 24–72 godziny lub dłużej. Pozwala to powiązać objawy z konkretnym zaburzeniem zapisu.
Kiedy konieczna jest dalsza diagnostyka?
W zależności od wyniku badań lekarz może zlecić echo serca, test wysiłkowy, badania laboratoryjne lub badanie elektrofizjologiczne. Celem jest ustalenie przyczyny arytmii oraz ocena ryzyka powikłań.
Leczenie zaburzeń rytmu serca
Leczenie zaburzeń rytmu serca zależy od rodzaju arytmii, jej częstości i wpływu na funkcjonowanie pacjenta.
Leczenie farmakologiczne
Stosuje się leki regulujące rytm serca, zwalniające jego pracę lub stabilizujące przewodzenie impulsów. W migotaniu przedsionków kluczowe jest również leczenie przeciwzakrzepowe.
Leczenie zabiegowe i inwazyjne
W wybranych przypadkach wykonuje się kardiowersję, ablację lub wszczepienie stymulatora serca bądź kardiowertera-defibrylatora. Decyzja zależy od typu arytmii i ryzyka powikłań.
Sprawdź naszą ofertę kardiochirurgii w Warszawie
FAQ – najczęściej zadawane pytania o arytmię serca
Czy arytmia zawsze oznacza chorobę serca?
Nie. Może mieć charakter przejściowy i być związana ze stresem, odwodnieniem lub stymulantami.
Do jakiego lekarza z arytmią?
Pierwszym etapem może być lekarz rodzinny. W przypadku utrzymujących się zaburzeń wskazana jest konsultacja kardiologiczna.
Co robić przy kołataniu serca?
W przypadku krótkiego epizodu warto usiąść, uspokoić oddech i unikać stymulantów. Jeżeli pojawia się duszność, ból w klatce piersiowej lub omdlenie, należy pilnie zgłosić się po pomoc medyczną.
Czy migotanie przedsionków zawsze daje objawy?
Nie. U części osób przebiega bezobjawowo i wykrywane jest przypadkowo w badaniu EKG.
Głos kardiologa – kiedy nie zwlekać z konsultacją
Jako doświadczony klinicznie kardiolog widzę, że pacjenci często bagatelizują pierwsze epizody kołatania serca. Zdarza się, że przez miesiące przypisują objawy stresowi lub przemęczeniu. W części przypadków rzeczywiście nie jest to groźna arytmia. Zdarzają się jednak sytuacje, w których zaburzenie rytmu stanowi pierwszy sygnał choroby strukturalnej serca lub zwiększonego ryzyka udaru.
Nawracające kołatanie serca, utrata przytomności, duszność lub ból w klatce piersiowej wymagają diagnostyki. Wczesne rozpoznanie arytmii pozwala wdrożyć leczenie i zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań. W przypadku wątpliwości bezpieczniej jest wykonać EKG i skonsultować wynik niż ignorować objawy.
