Mięśniaki macicy - diagnostyka i leczenie w OpenMed Warszawa

W OpenMed Warszawa konsultujemy pacjentki z podejrzeniem lub rozpoznaniem mięśniaków macicy. Pomagamy zarówno wtedy, gdy zmiana została przypadkowo wykryta podczas USG, jak i w przypadku obfitych miesiączek, bólu podbrzusza, uczucia ucisku albo trudności z zajściem w ciążę.

Podczas konsultacji ginekolog ocenia liczbę, wielkość i położenie mięśniaków oraz ich wpływ na jamę macicy. W zależności od wskazań diagnostyka może obejmować USG transwaginalne lub USG 3D. Na podstawie wyniku, objawów i planów dotyczących ciąży lekarz ustala dalsze postępowanie: obserwację, leczenie zachowawcze, dodatkowe badania albo kwalifikację do leczenia zabiegowego.

Komu pomagamy?

Pomagamy pacjentkom, które:

mają mięśniaka wykrytego podczas kontrolnego lub rutynowego USG,
wymagają kontroli wcześniej rozpoznanych zmian,
mają obfite, przedłużające się albo bolesne miesiączki,
zauważają skrzepy lub krwawienia pomiędzy miesiączkami,
odczuwają ból, rozpieranie lub ucisk w podbrzuszu,
częściej oddają mocz albo mają zaparcia związane z uciskiem w miednicy,
odczuwają ból podczas współżycia lub w okolicy lędźwiowej,
mają objawy niedokrwistości, takie jak osłabienie, senność, bladość lub duszność przy wysiłku,
planują ciążę albo chcą ocenić wpływ mięśniaków na płodność,
potrzebują ustalenia, czy wystarczy obserwacja lub wskazane jest leczenie.

lek. Paweł Świetlicki

Ginekologia, Położnictwo

dr n. med. Leszek Lewandowski

Ginekologia, Położnictwo

Warszawa Wola

Zobacz więcej

Wszyscy lekarze

Mięśniaki macicy - kiedy zgłosić się do ginekologa?

Konsultacja jest wskazana, gdy mięśniak został wykryty podczas kontrolnego USG albo gdy pojawiły się obfite miesiączki, krwawienia pomiędzy miesiączkami, ból podbrzusza lub uczucie ucisku w miednicy. Wizyta pozwala potwierdzić, czy dolegliwości rzeczywiście wynikają z mięśniaków, ponieważ podobne objawy mogą powodować również polipy endometrium, adenomioza, endometrioza i zaburzenia hormonalne.

Do ginekologa warto zgłosić się również wtedy, gdy wcześniej rozpoznany mięśniak powiększył się, zmienił wygląd w USG lub zaczął wywoływać nowe objawy. Oceny wymagają także mięśniaki u pacjentek planujących ciążę oraz zmiany wykryte po menopauzie. Samo rozpoznanie nie oznacza jednak konieczności operacji - wiele mięśniaków można bezpiecznie obserwować.

Objawy mięśniaków macicy, których nie warto lekceważyć

Niewielkie mięśniaki często nie powodują żadnych dolegliwości. Objawy zależą przede wszystkim od ich położenia, liczby i wpływu na jamę macicy lub sąsiednie narządy. Nawet mały mięśniak rosnący do wnętrza jamy macicy może wywoływać intensywne krwawienia, podczas gdy większa zmiana na zewnętrznej powierzchni macicy może przez długi czas nie dawać objawów.

Mięśniaki mogą powodować:

obfite, przedłużające się lub bolesne miesiączki,
krwawienia i plamienia między miesiączkami,
obecność dużych skrzepów podczas miesiączki,
ból, rozpieranie lub uczucie ciężaru w podbrzuszu,
powiększenie obwodu brzucha,
ból okolicy krzyżowej i lędźwiowej,
częste oddawanie moczu lub nagłe parcie na pęcherz,
zaparcia i uczucie ucisku na odbytnicę,
ból albo dyskomfort podczas współżycia,
osłabienie, duszność wysiłkową i kołatanie serca związane z niedokrwistością,
trudności z zajściem w ciążę lub nawracające niepowodzenia położnicze.

Objawy te nie są charakterystyczne wyłącznie dla mięśniaków, dlatego wymagają konsultacji i badania ginekologicznego.

Jak diagnozujemy mięśniaki macicy w OpenMed?

Diagnostykę rozpoczynamy od wywiadu dotyczącego krwawień, bólu, cyklu miesiączkowego, wcześniejszych ciąż i zabiegów oraz planów rozrodczych. Lekarz pyta również o stosowane leki hormonalne i przeciwkrzepliwe, tempo narastania objawów oraz wyniki wcześniejszych badań.

Podstawą rozpoznania jest USG ginekologiczne, które umożliwia określenie liczby, wielkości i położenia mięśniaków. Lekarz ocenia również, czy zmiany deformują jamę macicy, uciskają endometrium albo rosną w kierunku pęcherza lub jelita.

Dalsza diagnostyka może obejmować:

morfologię krwi i oznaczenie ferrytyny przy obfitych miesiączkach,
USG 3D/4D pozwalające dokładniej ocenić jamę macicy,
histeroskopię przy podejrzeniu mięśniaka podśluzówkowego,
rezonans magnetyczny przy licznych, bardzo dużych lub niejednoznacznych zmianach,
biopsję endometrium, jeżeli charakter krwawień, wiek lub czynniki ryzyka wymagają oceny błony śluzowej macicy,
badanie histopatologiczne.

Po zakończeniu diagnostyki pacjentka otrzymuje omówienie wyniku oraz zalecenia dotyczące obserwacji, leczenia zachowawczego lub dalszej kwalifikacji zabiegowej.

USG ginekologiczne w ocenie mięśniaków macicy

USG transwaginalne jest podstawowym badaniem obrazowym przy podejrzeniu mięśniaków. W określonych sytuacjach uzupełnia się je badaniem przez powłoki brzuszne, które pozwala szerzej ocenić dużą macicę lub zmiany wychodzące poza miednicę.

Podczas USG lekarz określa:

liczbę mięśniaków,
trzy wymiary każdej istotnej zmiany,
położenie względem endometrium i zewnętrznej powierzchni macicy,
wpływ mięśniaka na kształt jamy macicy,
strukturę, granice i unaczynienie zmiany,
obecność zwapnień lub zmian zwyrodnieniowych,
całkowite wymiary macicy i grubość endometrium,
wygląd jajników i pozostałych struktur miednicy.

USG 3D/4D umożliwia uzyskanie przestrzennego obrazu macicy. Jest szczególnie pomocne przy ocenie mięśniaków położonych blisko endometrium, zmian deformujących jamę macicy oraz diagnostyce pacjentek planujących ciążę. Wynik USG pozwala zaplanować dalsze postępowanie, ale w niejednoznacznych przypadkach może być konieczny rezonans lub histeroskopia.

Rodzaje mięśniaków i znaczenie ich lokalizacji

Mięśniaki klasyfikuje się przede wszystkim według ich położenia względem ściany i jamy macicy. Lokalizacja często ma większe znaczenie dla objawów niż sama średnica zmiany.

Mięśniaki podśluzówkowe rosną w kierunku jamy macicy i mogą ją deformować. Odpowiadają najczęściej typom FIGO 0-2. Nawet przy niewielkich rozmiarach mogą powodować obfite krwawienia, anemię i problemy z implantacją zarodka.
Mięśniaki śródścienne rozwijają się w mięśniu macicy. Typy FIGO 3-4 mogą powodować powiększenie macicy, bolesne miesiączki i krwawienia, a większe zmiany również ucisk na pęcherz lub jelita.
Mięśniaki podsurowicówkowe rosną w kierunku zewnętrznej powierzchni macicy i odpowiadają najczęściej typom FIGO 5-7. Rzadziej nasilają miesiączki, ale mogą powodować rozpieranie, powiększenie brzucha oraz objawy uciskowe.
Mięśniaki uszypułowane są połączone z macicą węższą szypułą. Mogą rosnąć do jamy macicy lub na zewnątrz narządu.
Mięśniaki szyjkowe i inne nietypowo położone zmiany zalicza się do typu FIGO 8. Ich lokalizacja może utrudniać leczenie zabiegowe lub wpływać na funkcjonowanie pęcherza i dróg rodnych.

U jednej pacjentki mogą występować jednocześnie mięśniaki różnych typów. Dlatego w opisie USG ważne są nie tylko ich wymiary, ale także dokładne położenie i wpływ na anatomię macicy.

Kiedy mięśniaki można obserwować, a kiedy wymagają leczenia?

Obserwacja jest często wystarczająca, jeśli mięśniaki nie powodują objawów, nie deformują znacząco jamy macicy i nie powiększają się szybko. Lekarz ustala termin kolejnego USG indywidualnie - przykładowo po 6 lub 12 miesiącach. Krótsza kontrola może być potrzebna przy nowo wykrytej, dużej lub niejednoznacznej zmianie.

Leczenie rozważa się przede wszystkim, gdy mięśniaki powodują:

krwawienia prowadzące do niedokrwistości,
ból niewystarczająco kontrolowany lekami,
ucisk na pęcherz, jelita lub inne narządy,
wyraźne powiększenie brzucha,
deformację jamy macicy istotną dla płodności,
problemy w czasie ciąży lub nawracające poronienia,
pogorszenie codziennego funkcjonowania,
dalszy wzrost po menopauzie.

Nie istnieje jedna średnica, od której każdy mięśniak trzeba usunąć. Mięśniak podśluzówkowy o średnicy 2 cm może powodować intensywne krwawienia, natomiast podsurowicówkowa zmiana o średnicy 6 cm może wymagać jedynie kontroli, jeżeli nie daje objawów i zachowuje stabilne wymiary.

Leczenie mięśniaków macicy - dobór metody do wyniku diagnostyki

Celem leczenia może być ograniczenie krwawień, zmniejszenie bólu i ucisku, poprawa parametrów krwi albo usunięcie zmian wpływających na płodność. Wybór metody zależy od lokalizacji i liczby mięśniaków, nasilenia objawów, wieku pacjentki oraz jej planów dotyczących ciąży.

Leczenie zachowawcze może obejmować leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, kwas traneksamowy ograniczający krwawienie oraz odpowiednio dobrane leczenie hormonalne. U części pacjentek stosuje się system wewnątrzmaciczny uwalniający hormon, jeżeli mięśniaki nie deformują w sposób istotny jamy macicy. Leki działające na oś hormonalną mogą czasowo zmniejszać objawy i wymiary mięśniaków, na przykład jako przygotowanie do operacji. Farmakoterapia zazwyczaj kontroluje dolegliwości, ale nie usuwa samych zmian.

Metody zabiegowe obejmują:

histeroskopowe usunięcie mięśniaków rosnących do jamy macicy,
laparoskopową, robotyczną lub klasyczną miomektomię, czyli usunięcie mięśniaków z pozostawieniem macicy,
embolizację tętnic macicznych, która ogranicza dopływ krwi do zmian,
HIFU, czyli niszczenie wybranych mięśniaków skoncentrowaną falą ultradźwiękową,
histerektomię, czyli usunięcie macicy, stosowaną w uzasadnionych przypadkach u pacjentek nieplanujących ciąży.

Jeżeli potrzebne jest leczenie szpitalne, lekarz może przygotować pacjentkę do dalszej kwalifikacji i wskazać odpowiedni kierunek postępowania.

Mięśniaki macicy a obfite miesiączki, anemia i ból podbrzusza

Mięśniaki rosnące w stronę jamy macicy mogą zwiększać powierzchnię endometrium i zaburzać prawidłowe obkurczanie się macicy. Skutkiem bywają miesiączki trwające ponad 7 dni, konieczność zmiany podpaski lub tamponu co 1-2 godziny, krwawienia nocne, przeciekanie mimo podwójnego zabezpieczenia oraz obecność dużych skrzepów.

Regularna utrata krwi może doprowadzić do niedoboru żelaza i niedokrwistości. Jej objawami są: przewlekłe zmęczenie, bladość, bóle i zawroty głowy, kołatanie serca, gorsza tolerancja wysiłku, duszność oraz problemy z koncentracją. Przy takich dolegliwościach warto wykonać morfologię oraz oznaczyć ferrytynę, ponieważ niedobór żelaza może pojawić się jeszcze przed spadkiem stężenia hemoglobiny.

Ból może wynikać z intensywnych skurczów macicy, ucisku większych zmian lub zmian zwyrodnieniowych wewnątrz mięśniaka. Leczenie powinno obejmować zarówno przyczynę krwawień i bólu, jak i uzupełnienie niedoboru żelaza, jeśli został potwierdzony w badaniach.

Mięśniaki macicy a płodność i planowanie ciąży

Większość kobiet z mięśniakami może zajść w ciążę. Znaczenie dla płodności zależy jednak od lokalizacji, wielkości i liczby zmian. Największy wpływ mają mięśniaki podśluzówkowe oraz inne zmiany deformujące jamę macicy, ponieważ mogą utrudniać implantację zarodka. Duże mięśniaki śródścienne również mogą mieć znaczenie, natomiast zmiany podsurowicówkowe zazwyczaj słabiej wpływają na płodność.

Przed rozpoczęciem starań lekarz może zalecić dokładną ocenę jamy macicy w USG 3D/4D, a w wybranych przypadkach histeroskopię, sonohisterografię lub badanie drożności jajowodów Sono-HSG, także dostępne w OpenMed. Pozwala to ocenić, czy mięśniak rzeczywiście może utrudniać zajście w ciążę i czy jego usunięcie zwiększy szansę na prawidłowy przebieg ciąży.

Nie każda pacjentka planująca dziecko wymaga miomektomii. Operacja również wiąże się z powstaniem blizny na macicy oraz ryzykiem zrostów, dlatego decyzję podejmuje się po porównaniu korzyści i możliwych następstw zabiegu. Plany rozrodcze mają również znaczenie przy rozważaniu embolizacji lub HIFU.

Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja ginekologiczna?

Pilnej oceny wymaga bardzo obfite krwawienie, szczególnie jeśli podpaska lub tampon są całkowicie przesiąknięte w ciągu godziny przez kilka kolejnych godzin. Nie należy czekać na planową wizytę, jeżeli krwawieniu towarzyszą omdlenie, duszność, kołatanie serca, znaczne osłabienie, bladość albo silne zawroty głowy.

Szybkiej pomocy wymagają również:

nagły i bardzo silny ból podbrzusza,
ból połączony z gorączką lub wymiotami,
krwawienie i ból przy podejrzeniu ciąży,
gwałtowne pogorszenie dotychczasowych objawów.

Krwawienie po menopauzie zawsze wymaga diagnostyki, nawet jeśli wcześniej rozpoznano mięśniaki. Powiększanie się zmiany lub macicy po menopauzie nie oznacza automatycznie nowotworu, ale powinno zostać ocenione przez ginekologa bez odkładania wizyty. Przy utracie przytomności, duszności lub niemożliwym do opanowania krwawieniu należy zgłosić się na SOR albo zadzwonić pod numer 112.

Joanna

Wspaniała lekarka, ogromna wiedza, profesjonalistka. Bardzo dokładnie omówiła wynik USG, wyjaśniła, gdzie dokładnie leży mięśniak i dlaczego jego położenie jest ważniejsze od samej wielkości. Polecam z całego serca.

Zuzanna

Pani doktor szczegółowo wyjaśniła, dlaczego od lat miałam tak obfite miesiączki i co dalej możemy zrobić. Zleciła morfologię i ferrytynę, o których nikt wcześniej nie pomyślał. Czułam ogromną wiedzę i zaangażowanie, a przede wszystkim że zostałam wysłuchana.

Jak przygotować się do konsultacji i USG?

Na wizytę warto zabrać wcześniejsze opisy oraz zdjęcia USG, wyniki rezonansu, wypisy ze szpitala i dokumentację przebytych zabiegów. Lekarzowi potrzebna będzie również lista przyjmowanych leków, zwłaszcza preparatów hormonalnych, przeciwkrzepliwych i wpływających na krwawienie. Nie należy odstawiać ich samodzielnie przed konsultacją.

Przed wizytą przygotuj informacje o:

dacie ostatniej miesiączki i długości cyklu,
liczbie dni krwawienia,
częstotliwości zmiany podpasek lub tamponów,
występowaniu skrzepów i krwawień nocnych,
czasie trwania bólu i czynnikach, które go nasilają,
wcześniejszych ciążach, poronieniach i operacjach,
planach dotyczących ciąży.

USG transwaginalne wykonuje się zazwyczaj po opróżnieniu pęcherza, natomiast badanie przez powłoki brzuszne może wymagać pełnego pęcherza. Nie trzeba być na czczo. Miesiączka zwykle nie uniemożliwia wykonania USG, choć przy dokładnej ocenie endometrium i jamy macicy lekarz może zalecić termin w pierwszej części cyklu.

Dlaczego warto skonsultować mięśniaki macicy w OpenMed Warszawa?

W OpenMed pacjentka może skorzystać z konsultacji ginekologicznej oraz USG umożliwiającego ocenę macicy, endometrium, jajników i pozostałych struktur miednicy. W zależności od wskazań wykonujemy USG transwaginalne, przezbrzuszne lub USG 3D/4D, które jest szczególnie przydatne przy ocenie zmian deformujących jamę macicy.

Pacjentka otrzymuje opis badania wraz z omówieniem znaczenia wykrytych zmian i zaleceniami. Dalsze postępowanie może obejmować kontrolne USG, leczenie krwawień i bólu, badania w kierunku anemii, rozszerzenie diagnostyki albo kwalifikację do leczenia zabiegowego. Placówka OpenMed Ginekologia i Położnictwo mieści się przy ul. Wschowskiej 8 na warszawskiej Woli.

Najczęstsze pytania o diagnostykę i leczenie mięśniaków macicy

: Mięśniaki są łagodnymi guzami zbudowanymi z komórek mięśni gładkich i tkanki łącznej. Złośliwe mięsaki macicy występują rzadko i najczęściej nie powstają w wyniku przemiany wcześniej istniejącego mięśniaka. Nietypowy obraz, wzrost zmiany po menopauzie lub nowe objawy wymagają jednak dokładniejszej oceny.
: Nie. Mięśniaki mogą zmieniać wymiary pod wpływem hormonów, wieku i ciąży. Lekarz porównuje tempo wzrostu, budowę zmiany oraz występujące dolegliwości. Sam wzrost nie przesądza o operacji ani nie potwierdza nowotworu.
: Wiele mięśniaków zmniejsza się po menopauzie wraz ze spadkiem aktywności hormonalnej. Jeżeli jednak macica lub wcześniej rozpoznana zmiana nadal się powiększa, pojawia się ból albo krwawienie, potrzebna jest ponowna diagnostyka.
: Farmakoterapia przede wszystkim ogranicza krwawienia i ból. Niektóre leki hormonalne mogą czasowo zmniejszać wymiary zmian, ale po zakończeniu terapii mięśniaki mogą ponownie się powiększyć. Trwałe usunięcie mięśniaka wymaga odpowiednio dobranego zabiegu.
: Może być rozważana przy obfitych miesiączkach, jeżeli mięśniaki nie deformują istotnie jamy macicy. Przy zmianach podśluzówkowych prawidłowe założenie i utrzymanie wkładki może być utrudnione, dlatego decyzję poprzedza badanie USG.
: Rozmiar jest tylko jednym z kryteriów. Równie ważne są położenie, liczba zmian, objawy i plany rozrodcze. Mały mięśniak rosnący do jamy macicy może kwalifikować się do histeroskopii, a większa zmiana na zewnętrznej powierzchni macicy może być jedynie obserwowana.
: Nie. Dostępne są metody pozwalające zachować macicę, takie jak histeroskopowe lub laparoskopowe usunięcie mięśniaka, embolizacja i HIFU. Histerektomię rozważa się w określonych przypadkach, po uwzględnieniu wieku, objawów, wcześniejszego leczenia i planów pacjentki.
: Mięśniak znajduje się w mięśniu macicy, dlatego standardowa biopsja endometrium go nie rozpoznaje. Pobranie materiału z błony śluzowej może być natomiast potrzebne przy nieprawidłowych krwawieniach, aby wykluczyć inne przyczyny dolegliwości.
: Nie ma diety ani suplementu, który w przewidywalny sposób usuwałby lub zmniejszał mięśniaki. Zbilansowane żywienie może wspierać ogólny stan zdrowia, a dieta bogata w żelazo pomaga przy niedoborach związanych z krwawieniami, ale nie zastępuje diagnostyki i leczenia.