Spirometria to podstawowe badanie czynnościowe układu oddechowego. Pozwala ocenić, jak sprawnie płuca przyjmują i wydmuchują powietrze. Badanie spirometryczne jest szybkie, nieinwazyjne i szeroko wykorzystywane w diagnostyce chorób płuc, takich jak astma czy przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP).
W praktyce klinicznej spirometria stanowi punkt wyjścia do rozpoznania zaburzeń wentylacji oraz monitorowania skuteczności leczenia.
Co to jest spirometria i po co się ją wykonuje?
Spirometria mierzy objętość powietrza wdychanego i wydychanego oraz tempo przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Badanie pozwala ocenić, czy występują cechy obturacji (zwężenia oskrzeli) lub restrykcji (zmniejszenia pojemności płuc).
Parametry spirometryczne – FVC, FEV1, PEF, FEV1/FVC
Wynik badania zawiera kilka kluczowych wskaźników:
- FVC (natężona pojemność życiowa) – całkowita ilość powietrza wydmuchanego po maksymalnym wdechu.
- FEV1 (natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa) – ilość powietrza wydmuchana w pierwszej sekundzie forsownego wydechu.
- PEF (szczytowy przepływ wydechowy) – maksymalna prędkość wydechu.
- FEV1/FVC – stosunek tych dwóch wartości, pomocny w ocenie obturacji.
Wiele pacjentów zadanie pytanie – „FEV1 – co to oznacza?”. Warto wiedzieć, że jest to jeden z najważniejszych parametrów w ocenie drożności oskrzeli.
Kiedy spirometria jest niezbędna?
Badanie spirometryczne jest kluczowe w diagnostyce:
- astmy oskrzelowej,
- POChP,
- przewlekłego zapalenia oskrzeli,
- chorób śródmiąższowych płuc,
- włóknienia płuc.
Pozwala odróżnić typ obturacyjny od restrykcyjnego zaburzenia oddychania.
Wskazania do spirometrii
Spirometria wykonywana jest przy objawach takich jak:
- przewlekły kaszel,
- duszność,
- świsty oddechowe,
- uczucie ucisku w klatce piersiowej.
Badanie pomaga potwierdzić lub wykluczyć choroby obturacyjne.
Monitoring skuteczności leczenia
U pacjentów z rozpoznaną astmą lub POChP spirometria służy do oceny skuteczności leczenia i kontroli przebiegu choroby.
Badania kwalifikacyjne – operacje, praca w szkodliwych warunkach
Spirometria bywa wykonywana przed planowanymi operacjami oraz jako element badań medycyny pracy u osób narażonych na czynniki drażniące drogi oddechowe.
Jak się przygotować do spirometrii?
Odpowiednie przygotowanie do spirometrii wpływa na wiarygodność wyniku oraz jego prawidłową interpretację przez lekarza. Choć samo badanie jest krótkie i nieinwazyjne, wymaga od pacjenta aktywnej współpracy i wykonania kilku intensywnych manewrów oddechowych. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących przyjmowania leków, unikania wysiłku fizycznego czy palenia papierosów przed wizytą. Proste zasady zastosowane przed badaniem pozwalają uzyskać miarodajny obraz pracy płuc i uniknąć konieczności powtarzania testu.
Czego unikać przed spirometrią?
Przed badaniem zaleca się:
- nie palić papierosów przez kilka godzin,
- nie spożywać alkoholu w dniu badania,
- unikać obfitych posiłków bezpośrednio przed wizytą,
- zrezygnować z intensywnego wysiłku fizycznego.
Pacjent powinien przyjść wypoczęty i w wygodnym ubraniu.
Czy przed spirometrią należy odstawiać leki rozkurczowe?
Decyzję o ewentualnym odstawieniu leków wziewnych podejmuje lekarz kierujący na badanie. W niektórych przypadkach wykonuje się spirometrię przed i po podaniu leku rozkurczowego, aby ocenić odwracalność obturacji.
Jak przebiega spirometria?
Badanie odbywa się w pozycji siedzącej. Pacjent obejmuje ustnik szczelnie wargami i wykonuje maksymalny wdech, a następnie jak najsilniejszy i jak najdłuższy wydech zgodnie z instrukcją osoby wykonującej badanie. Aby wynik był wiarygodny, konieczne jest wykonanie kilku prób.
Powtarzalność i ocena jakości badania
Spirometria wymaga powtarzalnych pomiarów. Aparat analizuje, czy próby spełniają kryteria jakościowe. Tylko poprawnie wykonane manewry pozwalają na rzetelną ocenę parametrów.
Przeciwwskazania do badania
Spirometria jest badaniem bezpiecznym, jednak istnieją sytuacje, w których należy ją odroczyć, m.in.:
- świeży zawał serca,
- niedawny udar mózgu,
- tętniak aorty,
- aktywne zapalenie płuc,
- krwioplucie.
O kwalifikacji decyduje lekarz.
Jak interpretować wyniki? Rola pulmonologa
Odczytanie wyniku spirometrii wymaga uwzględnienia wieku, płci, wzrostu oraz objawów klinicznych.
Wskaźniki obturacji
Obturacja oznacza zwężenie dróg oddechowych i najczęściej wiąże się ze spadkiem wskaźnika FEV1/FVC.
Co oznacza spadek FEV1/FVC?
Obniżony wskaźnik FEV1/FVC sugeruje utrudniony przepływ powietrza przez oskrzela. W kontekście objawów klinicznych może wskazywać na astmę lub POChP. Ostateczna interpretacja należy do pulmonologa, który łączy wynik badania z wywiadem i badaniem fizykalnym.
Co dalej po spirometrii?
Jeśli wynik wskazuje na nieprawidłowości, pulmonolog może:
- włączyć leczenie wziewne,
- zlecić dodatkowe badania,
- ustalić plan kontroli i powtórnej spirometrii.
W przypadku prawidłowego wyniku przy utrzymujących się objawach możliwa jest dalsza diagnostyka w kierunku innych przyczyn duszności.
Dlaczego prawidłowa interpretacja wyniku ma znaczenie?
Spirometria jest podstawowym narzędziem w diagnostyce chorób układu oddechowego, ale sam wydruk z aparatu nie stanowi jeszcze rozpoznania. Z mojego doświadczenia jako lekarza pulmonologa wynika, że kluczowe znaczenie ma właściwa interpretacja wyniku w kontekście objawów pacjenta, wywiadu, badania przedmiotowego oraz ewentualnych badań obrazowych. Ten sam parametr, na przykład obniżone FEV1, może mieć różne znaczenie w zależności od wieku pacjenta, historii palenia tytoniu czy współistniejących chorób. W codziennej praktyce klinicznej spirometria jest dla mnie elementem szerszej oceny funkcji układu oddechowego. Dopiero połączenie danych z badania z obrazem klinicznym pozwala zaplanować leczenie, ustalić potrzebę dalszej diagnostyki oraz bezpiecznie monitorować przebieg choroby.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Spirometria – jak się przygotować?
Należy unikać palenia, intensywnego wysiłku i ciężkich posiłków przed badaniem.
Czy badanie jest bolesne?
Nie. Może powodować chwilowe zmęczenie lub zawroty głowy związane z intensywnym wydechem.
Ile trwa badanie?
Zwykle kilkanaście minut, natomiast badanie spirometryczne z próbą rozkurczowa do godziny.Kiedy zgłosić się do pulmonologa?
W przypadku przewlekłego kaszlu, duszności, świstów oddechowych lub nieprawidłowego wyniku spirometrii.
