Miażdżyca tętnic wieńcowych przez wiele lat może rozwijać się bez bólu w klatce piersiowej czy innych wyraźnych objawów. U części pacjentów dopiero dokładniejsza ocena ryzyka pokazuje, że proces miażdżycowy już się rozpoczął. Jednym z badań, które może w tym pomóc, jest calcium score, czyli ocena ilości zwapnień w tętnicach wieńcowych.
W swojej praktyce traktuję to badanie przede wszystkim jako narzędzie do dokładniejszej oceny ryzyka sercowo-naczyniowego u odpowiednio dobranych pacjentów, a nie jako badanie, które powinien profilaktycznie wykonywać każdy. Szczególnie przydatne jest wtedy, gdy na podstawie wieku, poziomu cholesterolu, ciśnienia, palenia tytoniu, wywiadu rodzinnego i innych czynników nie jesteśmy pewni, jak intensywna powinna być profilaktyka miażdżycy. Aktualne zalecenia kardiologiczne wskazują na selektywne wykorzystanie oceny wapnia wieńcowego właśnie w takich sytuacjach.
Czym jest calcium score?
Calcium score to badanie wykonywane za pomocą tomografii komputerowej serca bez podawania kontrastu. Jego celem jest wykrycie i ilościowa ocena zwapnień znajdujących się w ścianach tętnic wieńcowych, czyli naczyń doprowadzających krew do mięśnia sercowego.
Zwapnienia są jednym z objawów rozwijającej się miażdżycy. Im jest ich więcej, tym większe jest zazwyczaj całkowite obciążenie tętnic wieńcowych zmianami miażdżycowymi i tym większe długoterminowe ryzyko zawału oraz innych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Wynik najczęściej przedstawiany jest jako wskaźnik Agatstona, czyli liczba określająca ilość i gęstość wykrytych zwapnień.
Kiedy rozważam wykonanie calcium score?
Nie zlecam tego badania automatycznie każdemu pacjentowi z podwyższonym cholesterolem. Największą wartość ma ono wtedy, gdy po standardowej ocenie czynników ryzyka nadal pozostaje pytanie: czy ryzyko jest na tyle duże, że warto rozpocząć lub zintensyfikować leczenie obniżające cholesterol?
Przykładowo pacjent może mieć umiarkowanie podwyższony cholesterol, nie palić, mieć prawidłowe ciśnienie i nie chorować na cukrzycę, ale jednocześnie mieć obciążający wywiad rodzinny. W takiej sytuacji informacja, czy w tętnicach wieńcowych są już zwapnienia, może realnie wpłynąć na dalszą decyzję terapeutyczną.
Co oznacza wynik 0?
Calcium score równy 0 oznacza, że w badaniu nie stwierdzono zwapniałych blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych.
To dobra informacja. Statystycznie osoby z takim wynikiem mają znacznie niższe ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych niż osoby, u których zwapnienia są obecne. Nie oznacza to jednak, że tętnice są na pewno całkowicie wolne od miażdżycy.
Badanie wykrywa przede wszystkim blaszkę zwapniałą. W ścianie naczynia mogą znajdować się również zmiany miażdżycowe, które jeszcze nie zawierają wapnia i dlatego nie będą widoczne w calcium score. Z tego powodu wynik 0 interpretuję razem z wiekiem, objawami i czynnikami ryzyka pacjenta.
Czy wynik 0 oznacza, że nie trzeba leczyć cholesterolu?
Nie zawsze. U części pacjentów wynik 0 może przemawiać za mniej intensywnym postępowaniem i pozwolić odroczyć rozpoczęcie farmakoterapii. Nie dotyczy to jednak każdej osoby.
Szczególną ostrożność zachowuję między innymi przy bardzo wysokim ryzyku wynikającym z innych przyczyn, paleniu tytoniu, cukrzycy czy silnym rodzinnym obciążeniu przedwczesną chorobą wieńcową. W takich sytuacjach brak zwapnień nie powinien automatycznie prowadzić do rezygnacji z leczenia.
Dlatego nie traktuję calcium score jako testu, który samodzielnie decyduje: „statyna tak” albo „statyna nie”.
Co oznacza wynik powyżej 0?
Każda wartość powyżej zera oznacza, że w tętnicach wieńcowych stwierdzono już zwapniałą miażdżycę. To istotna informacja, nawet jeżeli pacjent nie odczuwa żadnych dolegliwości. Orientacyjnie wyniki można interpretować w następujący sposób:
- 0 – brak wykrywalnych zwapnień,
- 1-99 – niewielka ilość zwapnień,
- 100-299 – wyraźnie obecna miażdżyca i wyższe ryzyko,
- 300 i więcej – duże obciążenie zwapniałą miażdżycą i istotnie zwiększone ryzyko sercowo-naczyniowe.
Granice te pomagają porządkować ryzyko, ale zawsze trzeba je odnieść do wieku i całego profilu pacjenta. Najnowsze zalecenia dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych wskazują, że wynik co najmniej 100 wyraźnie przemawia za intensywniejszym obniżaniem cholesterolu, natomiast przy wyniku 300 lub więcej ryzyko może zbliżać się do obserwowanego u osób z już rozpoznaną chorobą miażdżycową.
Czy ten sam wynik oznacza to samo u 45- i 75-latka?
Wiek ma duże znaczenie. Niewielka ilość zwapnień u młodego pacjenta może być bardziej niepokojąca niż podobna wartość u osoby znacznie starszej, ponieważ wskazuje na stosunkowo wczesne rozpoczęcie procesu miażdżycowego.
Dlatego wynik może być odnoszony nie tylko do bezwzględnej wartości, ale również do tego, jak wypada na tle osób tej samej płci i w podobnym wieku. Taka interpretacja pozwala lepiej ocenić rzeczywiste znaczenie wyniku dla konkretnego pacjenta.
Calcium score 200 – czy to oznacza zwężenie tętnicy o 200?
Nie. To bardzo ważne. Wskaźnik Agatstona nie mierzy procentowego zwężenia tętnic. Wynik 200 nie oznacza więc, że naczynie jest zwężone o określony procent. Badanie mówi, ile zwapniałej miażdżycy znajduje się w tętnicach, ale nie pokazuje dokładnie, czy konkretna blaszka powoduje zwężenie światła naczynia ograniczające przepływ krwi.
To jedna z najważniejszych różnic pomiędzy calcium score a dokładniejszym badaniem tętnic wieńcowych z użyciem tomografii i kontrastu.
Calcium score a angio-TK tętnic wieńcowych – jaka jest różnica?
Te badania odpowiadają na inne pytania.
- Calcium score wykonuje się bez kontrastu. Pokazuje obecność i ilość zwapniałej miażdżycy i służy przede wszystkim do oceny ryzyka.
- Angio-TK tętnic wieńcowych wykonuje się po podaniu kontrastu. Pozwala bezpośrednio zobaczyć światło tętnic, przebieg naczyń oraz blaszki miażdżycowe i ocenić, czy powodują one istotne zwężenia.
Jeżeli pacjent zgłasza typowy ból w klatce piersiowej sugerujący chorobę wieńcową, calcium score nie powinien być traktowany jako prosty zamiennik diagnostyki przyczyn dolegliwości. W takiej sytuacji dobieram badanie do konkretnego pytania klinicznego.
Czy calcium score jest badaniem dla pacjenta z bólem w klatce piersiowej?
Nie jest to podstawowy cel tego badania. Calcium score ma największą wartość u osób bez objawów, u których chcemy dokładniej określić ryzyko miażdżycy i zdecydować o profilaktyce.
Jeżeli pacjent ma ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność wysiłkową albo inne objawy mogące sugerować chorobę wieńcową, wymaga przede wszystkim konsultacji kardiologicznej i odpowiednio dobranej diagnostyki.
Sam wynik 0 nie daje w takiej sytuacji prawa do stwierdzenia, że przyczyną dolegliwości na pewno nie są tętnice wieńcowe, ponieważ może istnieć miażdżyca niezwapniała.
Co robię, gdy wynik jest podwyższony?
Przede wszystkim nie leczymy samego calcium score. Wynik jest dla mnie informacją o rzeczywistym obciążeniu miażdżycą i skłania do ponownej oceny całego ryzyka pacjenta. Sprawdzam między innymi:
- poziom cholesterolu LDL,
- ciśnienie tętnicze,
- palenie tytoniu,
- glikemię i obecność cukrzycy,
- masę ciała i aktywność fizyczną,
- wywiad rodzinny,
- inne czynniki zwiększające ryzyko sercowo-naczyniowe.
Na tej podstawie ustalam, jak intensywnie należy prowadzić profilaktykę. Im większa ilość wapnia w tętnicach wieńcowych, tym mocniejszy jest argument za zdecydowanym obniżeniem poziomu cholesterolu LDL i kontrolą pozostałych czynników ryzyka. Aktualne zalecenia z 2026 roku również wykorzystują wynik calcium score do ustalania intensywności leczenia obniżającego cholesterol.
Czy wysoki calcium score oznacza, że potrzebna jest koronarografia?
Wysoki wynik świadczy o dużym obciążeniu miażdżycą, ale sam w sobie nie mówi czy istnieje zwężenie tętnicy wymagające leczenia zabiegowego. Decyzja o dalszej diagnostyce zależy przede wszystkim od objawów, całkowitego ryzyka i wyników innych badań.
U pacjenta bez dolegliwości bardzo wysoki calcium score może przede wszystkim prowadzić do intensyfikacji profilaktyki. U osoby z bólem w klatce piersiowej może natomiast być jednym z elementów przemawiających za dalszą oceną tętnic wieńcowych.
Czy można powtarzać calcium score, żeby sprawdzić, czy leczenie działa?
Nie traktuję tego jako podstawowego sposobu monitorowania skuteczności terapii. Wraz z upływem czasu ilość wapnia w blaszkach może się zwiększać nawet u pacjenta prawidłowo leczonego. Co więcej, leczenie statyną może prowadzić do zmian w strukturze blaszki miażdżycowej związanych z jej większym zwapnieniem i stabilizacją. Z tego powodu wzrost calcium score podczas leczenia nie musi oznaczać, że terapia jest nieskuteczna.
Skuteczność profilaktyki oceniam przede wszystkim poprzez poziom cholesterolu, kontrolę ciśnienia, glikemii, styl życia oraz całkowite ryzyko pacjenta.
Czy badanie Calcium Score wymaga kontrastu i specjalnego przygotowania?
Nie. Klasyczny calcium score wykonuje się bez podania kontrastu. Badanie jest krótkie i nie wymaga skomplikowanego przygotowania. Obrazowanie jest zsynchronizowane z pracą serca, aby ograniczyć wpływ jego ruchu na jakość zdjęć.
W badaniu wykorzystuje się promieniowanie rentgenowskie, dlatego nie powinno być wykonywane bez konkretnego wskazania. Dawka promieniowania jest jednak relatywnie niewielka w porównaniu z wieloma innymi badaniami tomograficznymi.
Dla kogo badanie calcium score może być szczególnie wartościowe?
Najbardziej cenię to badanie wtedy, gdy wynik rzeczywiście może zmienić sposób postępowania. Przykładowo pacjent ma kilka czynników ryzyka, ale nadal waha się, czy rozpocząć leczenie cholesterolu. Jeżeli calcium score wynosi 0, może to być argument za bardziej zachowawczym podejściem w odpowiednio dobranej sytuacji.
Jeżeli natomiast u osoby bez objawów otrzymujemy wynik 150, 300 czy 500, wiemy już, że miażdżyca nie jest wyłącznie teoretycznym ryzykiem wynikającym z kalkulatora – zmiany miażdżycowe rzeczywiście są obecne w tętnicach wieńcowych. To właśnie wtedy badanie dostarcza najwięcej użytecznej informacji.
Podsumowanie od kardiologa
Calcium score jest prostym, nieinwazyjnym badaniem, które pozwala ocenić ilość zwapniałej miażdżycy w tętnicach wieńcowych i dzięki temu dokładniej określić ryzyko sercowo-naczyniowe. W swojej praktyce wykorzystuję je przede wszystkim u pacjentów bez objawów, gdy standardowa ocena ryzyka nie daje jednoznacznej odpowiedzi, jak intensywna powinna być profilaktyka.
Wynik 0 jest korzystnym sygnałem, ale nie oznacza całkowitego wykluczenia miażdżycy. Każda wartość powyżej 0 potwierdza obecność zwapniałych zmian miażdżycowych, a wraz ze wzrostem wyniku zwiększa się również ryzyko sercowo-naczyniowe.
Jednocześnie calcium score nie pokazuje bezpośrednio, czy konkretna tętnica jest istotnie zwężona. Nie zastępuje więc angio-TK tętnic wieńcowych ani innych badań wykonywanych u pacjentów z objawami choroby wieńcowej.
Najważniejszy jest dla mnie nie sam wynik, ale odpowiedź na pytanie: czy informacja o obecności miażdżycy powinna zmienić sposób, w jaki chronimy pacjenta przed zawałem i innymi powikłaniami sercowo-naczyniowymi?
Dlatego wynik calcium score najlepiej omówić z kardiologiem, który odniesie go do wieku, poziomu cholesterolu, ciśnienia, chorób współistniejących i pozostałych czynników ryzyka oraz zdecyduje, czy potrzebna jest modyfikacja leczenia lub dalsza diagnostyka.
FAQ – o co warto zapytać przy badaniu calcium score?
Co oznacza calcium score 0?
Oznacza brak wykrywalnych zwapnień w tętnicach wieńcowych. Wiąże się z niższym ryzykiem sercowo-naczyniowym, ale nie wyklucza całkowicie obecności niezwapniałej miażdżycy.
Czy calcium score 100 to dużo?
Wynik co najmniej 100 świadczy już o wyraźnej obecności zwapniałej miażdżycy i istotnie wpływa na ocenę ryzyka. Jest również mocnym argumentem za intensywną kontrolą cholesterolu i pozostałych czynników ryzyka.
Co oznacza wynik powyżej 300?
Świadczy o dużym obciążeniu zwapniałą miażdżycą. Najnowsze zalecenia wskazują, że przy takich wartościach ryzyko może być porównywalne z obserwowanym u części pacjentów z już rozpoznaną chorobą miażdżycową.
Czy calcium score pokazuje procent zwężenia tętnic?
Nie. Pokazuje ilość zwapnień, a nie stopień zwężenia konkretnego naczynia.
Czy badanie wymaga kontrastu?
Nie. Calcium score wykonuje się w tomografii komputerowej bez podania środka kontrastowego.
Czy calcium score zastępuje angio-TK tętnic wieńcowych?
Nie. Calcium score służy przede wszystkim do oceny obciążenia zwapniałą miażdżycą i ryzyka, natomiast angio-TK pozwala dokładniej ocenić blaszki oraz zwężenia tętnic.
Czy powinienem sam wykonać calcium score profilaktycznie?
Największą wartość badanie ma wtedy, gdy jego wynik może wpłynąć na decyzję dotyczącą profilaktyki lub leczenia. Dlatego najlepiej wcześniej omówić wskazania z kardiologiem. Zapraszam na moje konsultacje do OpenMed Centrum Medyczne.
